Po co, na co i dlaczego?

Wynurzenia książkowo-molowe maniakalnej czytelniczki tudzież kolekcjonerki książki "Mały Książę" Antoine'a de Saint-Exupéry'ego w różnych językach i dialektach (obecnie 96) oraz rozmaitych wydań polskich tejże. Zapraszam!

środa, 19 stycznia 2011

Dziewięć postaci powieściowych w poszukiwaniu tłumacza

Kilka osób zwróciło mi kulturalnie uwagę, że się obijam w kwestii bloga oraz dało dyskretnie do zrozumienia, że chcę wszystkich (nielicznych) czytelników przesycić własną twórczością manualną. Czy tak jest naprawdę? Przypuszczam, że wątpię. Niniejszym dementuję te pogłoski i wrzucam coś, żeby nie było, że jestem gołosłowna.
Wczoraj oddawałam się rozpuście czytania i grzebania w książkach. Przez swoją amoralną postawę przyczyniłam się zapewne do zwiększenia recesji, powiększenia dziury budżetowej, spadku krajowego PKB i innych bezeceństw, ale bimbam sobie na to :-)
Analizowałam jak polscy tłumacze poradzili sobie z takim z pozoru prostym zadaniem, jakim (wydawać by się mogło) jest przetłumaczenie nazw postaci występujących w "Małym Księciu". Oto rezultaty moich badań literacko-lingwistycznych:

 To wizerunki siedmiu pierwszych postaci z tabeli (dwóch ostatnich Autor nie narysował):

Tłumacz
polski
Postacie
le roi
le vaniteux
le buveur
le businessman
l’allumeur
le vieux monsieur,
le geographe
le serpent
l’aiguilleur
le marchand
Zofia Barchanowska
król
pyszałek
pijak
biznesmen
latarnik
stary pan; geograf
wąż
zwrotniczy
kupiec
Wiera i Zbigniew
Bieńkowscy
Król,
Monarcha
Pyszałek
Pijak
Człowiek Interesu
Latarnik
Stary Pan, Geograf
wąż
Zwrotniczy
Kupiec
Marta
Cywińska
Król
Bufon
Pijak
Buchalter
Latarnik
stary pan, Geograf
Wąż
Dróżnik
Handlarz
Mirosława Dębska
Król
Pyszałek
Pijak
Biznesmen
Latarnik
Starszy Pan,
Geograf
wąż
Zwrotniczy
Kupiec
Piotr
Drzymała
Król
Zarozumialec
Pijak
Biznesmen
Latarnik
stary Pan, Geograf
wąż
Zwrotniczy
Kupiec
Janina Karczmarewicz-Fedorowska
Król
Pyszałek
Opój
Biznesmen
Latarnik
Stary Pan, Geograf
Wąż
Zwrotniczy
Kupiec
Halina
Kozioł
Król, król,
monarcha, władca
Pan Próżny
Pijak alkoholik
Biznesmen
Latarnik
Sędziwy Pan,
Geograf
żmija
Zwrotniczy
Kupiec
Ewa
Łozińska-Małkiewicz
Król
Człowiek Próżny,  Próżny
Pijak
Biznesmen
Latarnik
Stary Pan,
Geograf
żmija
Zwrotniczy
Kupiec
Marta
Malicka
Król
Zarozumialec
Pijak
Biznesmen
Latarnik
stary pan, Geograf
wąż
Zwrotniczy
Kupiec
Barbara
Przybyłowska
król
pyszałek
pijak
człowiek interesu
latarnik
stary jegomość;
geograf
wąż
zwrotniczy
kupiec, sprzedawca
Jan
Szwykowski
Król
Próżny
Pijak
Bankier
Latarnik
Stary Pan,
Geograf
żmija
Zwrotniczy
Kupiec
Anna
Trznadel-Szczepanek
Król
Pyszałek
Pijak
Biznesmen
Latarnik
Starszy Pan,
Geograf
wąż
Zwrotniczy
Sprzedawca

Jak widać wyżej nie było to wcale takie proste. Pominęłam postaci Lisa i Róży, bo te były dla tłumaczy jednoznaczne. Jak widać największy problem był z Próżnym, natomiast najbardziej jednoznaczny był Latarnik (różnicę stanowiła tylko wielka bądź mała litera). Ciekawe były pomysły na Biznesmena, najbardziej oryginalna okazała się tu Marta Cywińska i jej "Buchalter" (kojarzy mi się z "Lalką" Prusa). Warte zauważenia jest też to, że większość tłumaczy zastosowała określenia postaci pisane wielką literą, mimo iż w oryginale tak nie było. Z zasady tej wyłamały się dwie tłumaczki: Zofia Barchanowska i Barbara Przybyłowska, które konsekwentnie pisały postaci małą literą.  Co ciekawe część tłumaczy wybrała "węża" a część "żmiję", choć mnie osobiście bardziej pasuje tu żmija. Pominę już inne istotne różnice przy tłumaczeniu zdań np.  jeden tłumacz pisał: "wysyczała żmija z goryczą" inny to samo zdanie ujął jako: "powiedział wąż". Jak widać nie możemy tak naprawdę powiedzieć, że przeczytaliśmy "Małego Księcia" jeśli nie znamy oryginału (dla mnie francuski wciąż jest językiem obcym, bardzo obcym i trudnym).

Dla porównania, żeby nie było, że tylko polscy tłumacze mają takie problemy, kilka przykładów tłumaczenia angielskiego:
 
Tłumacz
angielski
Postacie
le roi
le vaniteux
le buveur
le busi-nessman
l’allumeur
le vieux
monsieur,
le geographe
le serpent
l’aiguilleur
le marchand
T.V.F.
Cuffe
king
conceited man
drinker
businessman
lamplighter
old gentleman,  geographer
snake
railway pointsman
merchant
Richard Howard
king
vain man
drunkard
businessman
lamplighter
old gentleman,  geographer
snake
railway switchman
salesclerk
Ros and Chloe Schwartz
king
show-off
drunkard
businessman
lamplighter
elderly gentleman, geographer
snake
signalman
merchant
Irene Testot -Ferry
king
conceited man
drunkard
businessman
lamplighter
old gentleman, geographer
snake
railway signalman
merchant
Katherine Woods
king
conceited man
tippler
businessman
lamplighter
old gentleman, geographer
snake
railway switchman
merchant

Jak widzimy największą trudność sprawił Anglikom Zwrotniczy. Latarnik był dla nich jednoznaczny, również wąż. Kłopotu nie sprawił ani Biznesmen, ani Kupiec. Problem stanowił, jak po polsku, Próżny oraz, co ciekawe, Pijak. Ciekawe różnice kulturowe, prawda? :-)

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz